تعيين مبدأ محاسبه مذكور از مشرق تا حدى وابسته به مؤلّفات جغرافيايى عرب بود ، و نفوذ آن در بعضى زمينه‌هاى دانش اروپايى تا به روزگار كريستوف كلمب استمرار داشت . پيش از آمدن نظام يونانى ، در جهان اسلام درجات طول را از خط نصف النهار ارين يا قبّة الارض كه محلّى در مشرق بود محاسبه مىكردند . فقط در قرن بيستم عمق اين نظريات تا اندازه‌اى كشف شد و غبار ابهامى كه به قرنهاى دراز متراكم شده بود از ميان برخاست و نخستين تلاش در اين زمينه به وسيلهء رنو ، خاورشناس فرانسوى ، صورت گرفت . 32 بر طبق نظريّهء دانشوران هند ، اندازه گيرى طولهاى جغرافيايى از خط نصف النّهارى آغاز مىشود كه از وسط معموره يعنى از جايى مىگذرد كه جزيرهء لنكا ( يعنى سرنديب قديم و سيلان كنونى ) است و به پندار آنها بر خط استوا قرار داشته است . نقطهء تقاطع خط استوا با خط نصف النهار به نزد علماى جغرافيدان مسلمان « قبّة الارض » يا قبه نام داشت و فاصلهء آن از شرق و غرب و شمال و جنوب يكسان بود . مبدأ محاسبهء طولهاى جغرافيايى به نزد هنديان از جزيرهء لنكا يا قبّه بود 33 و هم به پندار آنها خط نصف النهار لكنا بر شهر اوجينى ( اوجين كنونى ) مىگذشت كه جزو ولايت مالوه در هند ميانه است و در آنجا رصد خانه‌اى معروف به پا بود . 34 كلمهء اجّين در عربى به صورت ازين درآمد كه با شكل كلمه به نزد بطلميوس ، يعنى اوزنه ، قرابت دارد و ميان آن با كلمهء عربى شباهت نزديك هست و در نتيجهء نقص عادى خطّ عربى كلمهء ازين مبدّل به ارين شده است . امّا خود جزيره نيز چون نام هندىاش را در عربى حفظ نكرد ، از روى غفلت جاى آن به طرف غرب بر خط استوا تغيير يافت و به پندار جغرافيا دانان مسلمان جايى را ميان هند و حبشه اشغال كرد . 35 نتيجهء اين همه چنين شد كه نظريه مكتب هندى ، مبنى بر اينكه محاسبهء طولها از خط زوال ارين آغاز مىشود ، پيش عربان استقرار يافت و اين به نوبهء خود به خلط ميان « قبة الارض » و « ارين » منجر شد و اصطلاح « قبهء ارين » از اين اشتباه به وجود آمد ، و كار بدينجا متوقف نماند بلكه آهسته آهسته بدانجا رسيد كه كلمهء « ارين » به طور مطلق به معنى مركز به كار رفت . 36 جرجانى در قرن هشتم هجرى در فرهنگنامهء اصطلاحات خود ، التّعريفات ، ارين را چنين تعريف مىكند : ارين محل تعادل است در اشياء و نقطه‌اى است در زمين كه در آنجا ارتفاع دو قطب برابر است و نه روز از شب بيشتر است و نه شب از روز . و عرفا به معنى مطلق محل اعتدال آمده است . 37 محاسبهء طولها از مبدأ مشرق ، حتى پس از نفوذ مكتب يونانى ، بكلّى از ميان نرفت . همدانى ، جغرافيدان و باستانشان معروف كه اصل وى از جنوب جزيرة العرب است ، به قرن